Gwersyll y Fron-goch 1916 - Lyn Ebenezer

Yna y dechreuodd y Gwyddelod gynnau tn o dan y pair dadeni
Ar drothwy canmlwyddiant Gwrthryfel y Pasg mae'r diweddariad hwn yn cynnwys deunydd newydd i'r argraffiad a ymddangosodd ddeng mlynedd yn l. Yma gosodir carchariad ymron ddwy fil o Weriniaethwyr Gwyddelig yn y Fron-goch yng nghyd-destun Wythnos y Pasg 1916 a Dulyn y cyfnod. Ceir ymateb y Gwyddelod i'w halltudiaeth ynghyd ag ymateb y Cymry i'r Gwrthryfel. Esbonnir sut yr arweiniodd y carchariad at undod ysbrydol a milwrol ymhlith y Gwyddelod, amryw ohonynt gynt yn llugoer. Daethant allan o'r Pair Dadeni wedi eu hatgyfnerthu ar gyfer brwydrau'r dyfodol. Olrheinir y rhannau a chwaraeodd amryw o garcharorion y Fron-goch yn y Rhyfel Annibyniaeth a'r Rhyfel Cartref gwaedlyd a'i dilynodd ac a welodd gyn-gymrodyr y gwersyll yn troi ar ei gilydd. Olrheinir yn ogystal hanes cyn-garcharorion a chwaraeodd rannau allweddol mewn llunio Iwerddon Rydd, yn cynnwys yn arbennig Michael Collins.

... un o'r cyfrolau hanes mwyaf darllenadwy.
An Phoblacht

Mae Lyn Ebenezer wedi llenwi bwlch na wnes i roi sylw iddo yn fy nghyfrol fy hun, sef hanes y gwersyll o safbwynt Cymreig.
Sen O Mahony, awdur Frongoch: University of Freedom